Het bal masqué en de dans van Zelfzorgzaamheid
Maskers, we zetten ze niet alleen op bij Carnaval.
In het dagelijks leven dragen we er ook. Maskers van zorgzaamheid, van extreme meegaandheid, maskers van perfectie, van sterkte, van alles aankunnen. Soms kiezen we daar bewust voor, een beetje als een rookgordijn. Niet iedereen hoeft toegang te hebben tot ons diepste zijn. In wat volgt kiezen we niet bewust voor het masker. Het zijn stukken van onszelf die ontstaan zijn gelijk met ons. Ze groeiden samen met ons op. Sommige van die maskers zijn ook al zo lang bij ons dat het onderscheid tussen masker en wat eronder zit vervaagt. Voor de ander. Maar soms ook voor onszelf.
Het bal masqué
Wat volgt is een metafoor. Stel je voor je bent op een gemaskerd bal. Niet zo eentje waar het om ter zotst gaat. Zo eentje waarbij er mooie jurken en chique kostuums boven gehaald worden en men zijn mooiste pracht kan tonen. Iedereen op het bal draagt een masker. Een masker dat gesmeed is in de vroege jeugd en de plek van de drager mee bepaald. Je kijkt rond je en ziet een aantal voorbeelden in de ruimte.
Disclaimer: de afbeeldingen van de maskers zijn allemaal eerder vrouwelijk omdat ik AI vroeg om "Venetiaanse maskers". De verhalen zijn echter niet uitsluitend toepasselijk op vrouwen.
Het glazen masker
Het glazen masker is doorzichtig en fragiel. De drager ervan lijkt er nauwelijks te zijn. In haar maagdelijk witte, maar onopvallende jurk valt haar breekbaarheid nog harder op. Net alsof ze op elk moment in duizend stukjes kan vallen. Dit is geen masker ontworpen om indruk te maken, maar een masker dat dient om te verdwijnen. Van achter het glas kijkt er stiekem een ziel mee die zich stilletjes afvraagt "mag ik hier wel zijn?". De drager ervan danst klein en aan de rand van de zaal, klaar om bij de minste dreiging de vlucht te nemen. Het zou je niet verbazen als ze in rook op zou gaan. Maar eigenlijk koestert ze de stille hoop dat iemand haar echt ziet.
Dit masker uit zich in het dagelijks leven als:
- Weinig (durven) zeggen in een groep zodat je zeker niets verkeerd kan zeggen.
- Je voelen terugtrekken wanneer gesprekken persoonlijk worden.
- Hele vaak twijfelen of je wel welkom bent in een situatie of groep.
- Je vaker de observator voelen dan de deelnemer.
Het masker komt tot uiting in gedachten als "misschien hoor ik hier eigenlijk niet echt bij". Ook schuilt er een stille wens achter het masker die zegt "ik zou zo graag voelen dat ik echt welkom ben en dat mijn aanwezigheid ertoe doet."
Het smekende masker
Dit masker heeft een mond die altijd een klein beetje openstaat. Het is een masker dat zoekend is. Zoekend naar voeding of een vriendelijk woord. Het is een zacht masker, maar voor de drager voelt het zwaar omdat het eigenlijk vastgehouden moet worden door anderen. De drager danst heel dicht bij de ander en hoopt zo dat de leegte achter het masker gevuld zal worden door de blik van de danspartner. Hij of zij danst met het akelige gevoel dat als er afwijzing komt van de ander er een leegte achter zal blijven. Hij/zij gelooft echt dat-ie de ander nodig heeft om zich vervuld te voelen.
Dit masker voelt in de dagelijkse realiteit als:
- Onrust of leegte wanneer er niet gereageerd wordt op berichten.
- Een constante zoektocht naar bevestiging en vraag "is het oké wat ik doe?".
- Moeite met alleen zijn.
- Ongemotiveerd zijn zonder anderen.
- Een gevoel van afwijzing wanneer de ander enige afstand neemt.
Het masker smeekt bijna: "blijf, anders voel ik me alleen" en geeft het idee zichzelf terug te vinden in de blik van de ander. Toch kan het daaronder de drang voelen om zich vervuld en gedragen te voelen, zonder steeds te moeten vragen of smeken naar aandacht of liefde.
Het kleverige masker
Dit masker ontbreekt het aan duidelijke randen. Het lijkt wel van was gemaakt te zijn, klaar om te versmelten met het masker van de ander. De drager ervan is doodsbang om alleen te dansen en het masker zegt: "ik ben wie jij wilt dat ik ben, zolang je me maar niet loslaat". De eigen contouren zijn opgeofferd voor de veiligheid van de nabijheid.
Zo uit zich ook het masker in het dagelijks leven:
- Je constant aanpassen aan anderen , ook al voel je iets anders.
- Moeite met je eigen mening te geven in een vriendschap of een relatie.
- Angst om afgewezen te worden als jij niet mee beweegt met wat de ander wil.
- Een identiteit die sterk bepaald wordt door de relaties waar je inzit.
Het masker voelt: "als jij me loslaat, weet ik niet meer wie ik ben". Tegelijk voel je de drang om te weten wie je zelf bent, zonder de verbinding met de ander te moeten opgeven.
Het opgeblazen masker
Dit is een masker van prachtig goud. Het is imposant, statisch en groot. Het dwingt ontzag af. De drager staat in het midden van de zaal en leidt de dans. Het masker moet de wereld overtuigen van kracht. Terwijl eronder een diepe angst schuilt om verraden of gecontroleerd te worden wanneer er niet voldoende kracht getoond wordt. Het is het masker van de overwinning, maar doodvermoeiend om omhoog te houden. Het masker schreeuwt: "kijk hoe groot ik dans" en fluistert "niemand ziet hoe bang ik ben om te vallen".
Dit kan er in het dagelijks leven uitzien als:
- Altijd sterk willen overkomen in discussies, vergaderingen en gesprekken.
- Moeite hebben met fouten toe te geven.
- Je snel bedreigd voelen wanneer je kennis of competentie in vraag gesteld wordt.
- Het gevoel dat je contant de controle moet houden.
Het masker kan tot uiting komen in gedachten zoals "als ik zwakte toon, nemen mensen het van me over". Toch kan er een wens onder schuilen met de wens dat iemand hem/haar ziet en vertrouwt, ook wanneer de kracht even mag zakken.
Het glimmende pantser
Dit masker ziet eruit als een zware helm van gietijzer. Het is dik, geduldig en kan tegen een stootje. De drager ervan beweegt moeizaam, belast voor de verwachting van anderen. Het masker glimlacht een beetje verbeten, terwijl de drager binnen de druk opbouwt tot het kookpunt. Het zegt: "ik kan alles dragen", terwijl het eigenlijk schreeuwt om vrijheid. Het danst verder onder het gewicht dat het draagt en denkt "mijn passen zijn zwaar van alles dat ik draag, maar niemand hoort me zuchten".
In het dagelijks leven ziet het eruit als:
- Altijd "ja" zeggen als iemand hulp vraagt, ook al ben je te moe.
- Veel verantwoordelijkheid dragen voor de ander.
- Frustraties inslikken om de vrede te bewaren.
- Het gevoel dat alles op jouw schouders terecht komt.
Het masker zegt: "ik moet dit gewoon dragen, ik heb geen keuze." Maar daaronder schuilt de wens: "ik zou zo graag eens licht bewegen, zonder alles te moeten dragen".
Het perfecte masker
Een prachtig symmetrisch masker van marmer. Aller eraan klopt: de verhoudingen, de glans, de prestatie,... De drager danst technisch volmaakt, precies volgens de regels. Maar het marmer voelt koud aan. Het dient om de kwetsbaarheid van het hart te beschermen. Het zegt: "kijk hoe goed ik het doe," uit angst dat "gewoon zijn" niet goed genoeg is.
Dit masker komt tot uiting in:
- Perfectionisme.
- Veel druk voelen om alles goed te doen.
- Fouten (ook kleintjes) moeilijk kunnen verdragen.
- Een gevoel dat je waarde bepaald gebaseerd is op prestaties en succes.
- Moeite hebben met kwetsbaarheid en imperfectie te tonen.
Het masker danst met het gevoel "als ik niet perfect ben, zal niemand me willen" maar verlangt ernaar gewoon zichzelf te zijn en op die manier toch geliefd te blijven.
Het bal masqué is een metafoor gebaseerd op de 6 karakterstructuren die gedefinieerd worden in de lichaamsgerichte psychotherapie (gebaseerd op Wilhelm Reich en Alexander Lowen).
Waarom we maskers dragen en waarom dat oké is
Heb je je wel eens afgevraagd waarom je in stressvolle situaties altijd hetzelfde doet? Bijvoorbeeld: jezelf onzichtbaar maken, de controle grijpen, of juist heel hard gaan zorgen voor de ander? Dit komt vaak voort uit de karakterstructuren. De karakterstructuren kunnen we ons voorstellen als maskers of pantsers die we als kind hebben opgezet om ons te beschermen tegen pijn of afwijzing. Eigenlijk zijn het gewoon stukjes van onszelf die ontstaan zijn uit een diepe behoefte van het kind aan veiligheid en hechting. Elk van de maskers is het resultaat van een kwetsuur van het kind die heeft plaatsgevonden in een specifieke ontwikkelingsfase. Dat maakt dat ze geen "foutje" zijn, maar een soort overlevingsstrategie van je jongere zelf.
In volwassenheid dient wat we geleerd hebben in die fase ons niet altijd meer. Toch gaat het masker vaak mee in die volwassenheid en komt vaak tot uiting in spannende situaties of in conflictsituaties. Ze worden een soort "go to" gedrag/persoonlijkheid waardoor veiligheid en bescherming tegen afwijzing gegarandeerd lijken. De drager vergeet soms echter dat er een eigen gezicht onder het masker zit, waardoor het masker de persoonlijkheid overneemt en zo ook de vrijheid tot de eigen dans aan de drager ontneemt. Op den duur kan er het gevoel ontstaan dat je vanbinnen en vanbuiten niet dezelfde bent, of dat je niet goed weet wie je nu écht bent.
Maskers en hoogsensitiviteit
Het hoogsensitieve kind voelt externe prikkels en de sfeer in huis nog harder aan dan het niet-hoogsensitieve kind. Dat maakt ook dat de "kwetsuren" die door deze karakterstructuren bedekt worden, dieper, sneller en langduriger geslagen worden. Voor de HSP-er is he masker dan niet alleen een pantser tegen emotionele pijn, maar ook een filter tegen een overvloed aan prikkels.
Het masker van de HSP-er wordt met extra zorg gesmeed. Daarom bekijken we in mijn begeleiding de maskers ook met extra aandacht voor de invloed van je hoogsensitiviteit.
De dans van zelfzorgzaamheid
De dans van zelfzorgzaamheid zorgt niet voor het afrukken van het masker. Dat is bruut, pijnlijk en onnodig. De dans van zelfzorgzaamheid zorgt voor voldoende veiligheid om op eigen tempo het eigen gezicht opnieuw te verkennen. Dit op zo'n manier dat wanneer iemand zich veilig genoeg voelt, hij/zij in staat is om het masker op het tafeltje te leggen en te dansen zonder masker.
Het glazen masker leert er te dansen terwijl hij/zij toont dat-ie aanwezig kan blijven en in contact kan zijn met anderen. Het leert deelnemen in plaats van observeren en leert zeggen (en vooral voelen) "ik mag hier zijn en ik durf zichtbaar te zijn".
Het smekende masker leert de innerlijke steun en kracht te (h)erkennen en gaat uiteindelijk relaties aan met danspartners uit keuze in plaats van nood. Het leert voelen dat het niet leeg is zonder de ander en kan steeds beter alleen dansen.
Het kleverige masker leert zich afvragen "Hoe wil ik eigenlijk dansen? Wat wil ík eigenlijk?". Het leert grenzen voelen en uitspreken en in verbinding te (blijven) staan met zichzelf. Het leert voelen: "ik kan dichtbij jou zijn, zonder mijzelf te verliezen".
Het opgeblazen masker leert dat het zijn authentieke kracht van de dans kan behouden in vertrouwen en wederkerigheid. Het maakt een oefening in loslaten van controle en leert voelen "ik hoef niet te overheersen om veilig te zijn".
Het glimmende pantser leert lichtvoetiger dansen doordat de eigen wil serieus genomen wordt, grenzen en "nee's" er mogen zijn en de onderdrukte gevoelens gevoeld en geuit mogen worden. Daardoor komt er meer spontaniteit, lichtheid en plezier in de dans.
Het perfecte masker leert genieten van danspasjes die niet perfect zijn. Het leert voelen dat liefde en waardering niet verdiend hoeven te worden en leert dansen vanuit een gevoel van speelsheid en spontaniteit. Ze krijgt steeds meer voeling met "ik ben waardevol, ook wanneer ik niet perfect ben".
Het systemisch aspect van deze dans is krachtig. Bij het afzetten van het masker kan men vaak ontdekken dat het eigenlijk om een erfstuk gaat van een ouder of een grootouder die hetzelfde masker droeg en dezelfde kwetsuren met zich meedroeg. Door dat te (h)erkennen kan het masker erkend worden in zijn rol in overleving en niet als gevangenis. Zelfzorg in deze is onderzoeken wat van jou is en wat je mag teruggeven aan je systeem van herkomst. Zo ontstaat er weer ruimte om écht zelfzorgzaam te zijn en je eigen dans te dansen.
Onthou, voor ik afsluit, ook dat elk masker slechts een deeltje van onszelf voorstelt en uitvergroot wordt op de dansvloer van deze blog. We kunnen meerdere maskers in meer of mindere mate herkennen. Al die stukken horen bij het geheel en dragen bij aan wie we zijn en wie we zijn geworden. De vraag is alleen welke stukken in welke grootte van aanwezigheid on sop vandaag dienen en welke een beetje meer bewegingsruimte verdienen zodat we gelukkiger, vrijer en speelser mogen zijn.
Veel liefs.
Tot snel.
Reactie plaatsen
Reacties